درمان خجالت
به نظر مىآيد علىرغم اين كه شما از توانايىهاى خوبى برخورداريد، ولى مشكل كمرويى داريد. براى اين كه علت اين مسئله را بهتر بشناسيد با راهكارهايى كه ارائه مىشود مشكل را برطرف كنيد، كمى در اين زمينه توضيح مىدهيم. يكى از علل كمرويى، اضطراب اجتماعى است. اضطراب اجتماعى از عدم يادگيرى مهارتهاى اجتماعى ناشى مىشود. يكى از ابعاد وجودى انسان كه بايد در محيط خانه و مدرسه متناسب با ساير ابعاد رشد كند، بعد اجتماعى است. انسان موجودى اجتماعى است و بايد در بستر اجتماع با همنوعان خود زندگى كند. براى اينكه بعد اجتماعى انسان رشد كند و در صحنههاى گوناگون بتواند با ديگران روابط مناسبى داشته باشد بايد مهارتهاى اجتماعى را ياد بگيرد. بعضى خانوادهها و يا بعضى از معلمان و مربيان دوران كودكى و نوجوانى، زمينه رشد و شكوفايى كودك را آن طور كه بايد، فراهم نمىكنند كه يا قادر به آن نيستند، يا امكانات لازم را ندارند و يا خودشان نيز در اين زمينه دچار مشكل هستند. به هر دليل، اين فرايند اجتماعى شدن و يادگيرى مهارتهاى ارتباطى با ديگران به درستى تحقق پيدا نمىكند وقتى نوجوان وارد صحنههاى بزرگ اجتماعى مىشود، فشار و ناراحتىهاىكمرويى را در خود بيشتر حس مىكند؛ زيرا مىخواهد دوستيابى كند، با همكلاسان خود صميمى باشد، در كلاس درس در مقابل جمع كنفرانس دهد و... علىرغم اين كه توانايى لازم را براى يادگيرى مطالب دارد و آنها را نيز خوب مىداند، ولى از ارائه آنها در مقابل جمع عاجز است و دچار اضطراب، خجالت و كمرويى و عوارض ناشى از آن مىشود. خوشبختانه يادگيرى مهارتهاى اجتماعى و بر طرف كردن اضطراب و ترس در مقابل جمع، كارى است كه امكان عملى آن وجود دارد و تجربه نيز آن را ثابت كرده است. بنابراين اگر كسى تصميم جدى داشته باشد،مىتواند با اين مشكل مقابله كند و خود را درمان نمايد و از حصار كمرويى رها شود و از توانمندىهايى كه دارد بهره ببرد. در فرهنگ ملى و دينى ما ايرانيان، مانند ساير ملل، آداب و رسومى وجود دارد كه اگر خوب رعايت شوند، فرايند اجتماعى شدن به آسانى تحقق پيدا مىكند. ازجمله اين آداب، سلام كردن و احوال پرسى از دوستان و خويشاوندان است در برخورد و معاشرت با ديگران سعى كنيد.
بنابراين ما مي توانيم با اصلاح افکار منفي خود، بسياري از احساسات نادرستمان را که برخواسته از اين افکار منفي است از بين ببريم. حال با توجه به اين مقدمه، پيشنهادات زير را براي تقويت روحيه تان به هنگام حضور در جمع دوستان و آشنايان يا براي کنفرانس دادن، به شما ارائه مي کنيم:
1. هرگز خود را سرزنش نكنيد.
2. بر اساس شناختى كه از خود داريد، براى خويش هدفى در نظر بگيريد و براى رسيدن به آن برنامه ريزى كنيد؛ مثلاً بر اساس شناخت از خود، ارائه يك گزارش را به عهده گيريد؛ براى تهيه و كيفيت ارائه آن برنامه ريزى كنيد و با تمرين در خلوت و نيز ارائه آن نزد دوستان صميمى و گروهاى كوچك خود را براى ارائه در كلاس آماده سازيد.
3. هنگام سخن گفتن، خود را گرفتار آداب و رسوم و تكلفهاى بى مورد نسازيد. ساده، راحت و عارى از هرگونه آداب خاصّ هدفتان را بيان كنيد. در فعّاليّتهاى آغازين، خواسته و هدف خود را به صورت يك جمله بنويسيد و نوشته را بخوانيد.
4. پرسشها و مطالب اوليه را كوتاه و مختصر انتخاب كنيد.
5. ارتباط بصرى با مخاطب را حفظ كنيد. (اگر از جنس موافق باشد)
6. هميشه سخن را با مقدمه، كلام يا يك كلمه جالب آغاز كنيد، از به كارگيرى كلمات پيچيده بپرهيزيد. كلمات آغازين بايد متدوال و جذاب باشند.
7. قبل از سخن گفتن، مطلب مورد نظر را نوشته، در ذهن مرور و تمرين كنيد و شكل بيان و مهارت لازم را فراهم آوريد.
8. به درستى علمىِ سخنى كه مىگوييد و به جا بودن آن يقين داشته باشيد و با مطالعه و پشتوانه علمى قبلى به ميدان گفتار گام نهيد.
9. هنگام سخن گفتن، به ديگران و قضاوت و حركات و سكناتشان هرگز توجّه نكنيد. گفتارتان را پىگيريد و با خونسردى به هدف بينديشيد.
10. موانع احتمالى و افكار و اعمال مزاحم را شناسايى و ذهن خود را براى مقابله با آن آماده سازيد؛ مثلاً اگر خنده حاضران از ادامه سخن بازتان مىدارد، شما نيز بخنديد.
11. به كار خود پاداش دهيد. يك نفس عميق، به خود آفرين گفتن يا باز گفتن تفصيلى و با آب و تاب آن براى نزديكان مىتوانند پاداش به شمار آيند.
12. از جزئيات بكاهيد و اصل سخن را به صورت خلاصه و گويا بيان كنيد.
13. اجازه سوء استفاده به ديگران ندهيد. كافى است به كار خود ادامه داده، در صورت روبهرو شدن با واكنش آنان خود را در برابرشان احساس نكنيد.
14. در انجام رفتارهاى اجتماعى كوچك و در محيطهاى ديگر كه بيشتر احساس راحتى مىكنيد، فعال باشيد. اين كار را از سلام كردن، احوالپرسى، جواب سلام دادن، نگاه كردن، تعارف كردن و تعارف شنيدن آغاز كنيد. و با تمرين به كارهاى بزرگتر و مهمتر گسترش دهيد.
15. با افراد فعال و پر تحركى كه احساس خجالت نمىكنند، بيشتر مأنوس باشيد و از خجالتىها فاصله بگيريد.
16. هميشه كلامى براى گفتن و عمل يا هنرى براى ارائه به جمع داشته باشيد و آن را ارائه كنيد. در جاهايى كه كمتر احساس كمرويى مىكنيد و شبيه كلاس است، فعالتر باشيد.
17. توجه داشته باشيد تا زمين نخوريد راه رفتن نمىآموزيد. پس بايد نقد ديگران و تمسخر آنها باشد تا شما مجال رشد يابيد. بنابراين، اگر با عكس العمل ديگران روبهرو شديد يا در فعاليتهاى آغازين احساس ناتوانى كرديد، از ادامه سخن يا عمل چشم پوشيد؛ هر چند مىتوانيد آن را ارائه كنيد و از اين راه براى ارائه بهتر و كاملتر مطالب آماده شويد.
اميدواريم با توجه به اهميت و حساسيت موضوع، با همت عالى و بلند، راهكارهاى عملى و روشهاى تغيير شناخت اهتمام كامل و دقيق و مستمر داشته باشيد. تا به هدف نائل آييد.
در اينجا بايد ياد آور شد، اين مقصود اندك اندك به دست مىآيد نه با چند جلسه تمرين و خواندن چند جلد كتاب. اجراى پيوسته دستور العملها، تكنيكها و رفتارها در رسيدن به هدف سودمند است. مطمئن باشيد با جديت، پشتكار و تمرين به خوبى مىتوانيد بر مشكل اضطراب اجتماعى و كمرويى پيروز شويد.
به منظور كسب اعتماد به نفس، به راه كارهاى زير توجه كنيد:
1- توانايىها و استعدادهاى خود را شناسايى كرده آنها را بر روى كاغذى يادداشت كنيد. هر روز آن را براى خود بخوانيد و هرگاه توانمندى ديگرى در خود يافتيد، به فهرست تهيه شده اضافه كنيد.
2- موفقيتهاى مختلف گذشته خود را، روى كاغذى يادداشت كنيد و هر روز آن را براى خود قرائت نماييد (موفقيتهاى علمى، تحصيلى، هنرى و...).
3- به خود تلقين كنيد كه من فردى توانا و با اراده هستم.
4- هيچ گاه خود را تحقير و سرزنش نكنيد.
5- از منفى بافى درباره خود و اعمال و كارهايتان جدا پرهيز كنيد.
6- به محض خطور افكار منفى و شكستهاى گذشته به ذهنتان، بلافاصله جنبههاى مثبت خود و زندگى و موفقيتهاى مختلفى كه تا به حال داشتهايد به ياد آوريد.
7- پس از هر موفقيتى هر چند كوچك خود را تشويق كنيد.
براى رهايى از كم رويى و خجالت نيز ضمن توجه به نكاتى كه درباره تقويتاعتماد به نفس بيان شد، به راه كارهاى بعدى عمل كنيد گفتنى است كه يكى از عوامل كم رويى نداشتن اعتماد به نفس كافى و خود كم بينى است در ابتدا بايد نگرشتان را درباره خود و توانايىها واستعدادهايى كه دارا هستيد اصلاح كنيد، تا بتوانيد به خود جرأت دهيد كه با ديگران ارتباط برقرار كرده و از كم رويى نجات پيدا كنيد گفتنى است كه خجالتى بودن در ارتباط با جنس مخالف، يك صفت منفى نيست، بلكه حياى پسنديده است. بله اگر كسى در ارتباط با دوستان و اقوام(با جنس موافق) نتواند از روابط اجتماعى خوبى برخوردار باشد و از يك نوع اضطراب اجتماعى رنج ببرد، بايد با به كار بستن راه كارهاى زير، بهبودى وضعيت خود بپردازد:
1- در سلام كردن به ديگران پيش قدم باشيد و پس از آن به احوال پرسى با آنها بپردازيد. سعى كنيد موضوعى را مطرح كرده با يكى از آنان به گفتوگو بنشيند.
2- در اوقات فراغت با يكى از دو تن از دوستان خود گفتوگو كنيد و از خاطرات گذشته خود يا او سخن بگوييد.
3- پس از كلاس درس سؤالات و پرسشهايى كه درباره موضوع درس داريد از استاد خود بپرسيد كم كم در كلاس نيز به خود جرأت دهيد و سؤالهاى علمى و درسى را از استاد بپرسيد.
4- پرسشها و مشكلاتى كه در زمينههاى مختلف درسى، دينى، ادارى و... داريد تلفنى و گاهى حضورى از مسؤولان و دانشگاه يا شهر بپرسيد.
5- در سالن غذاخورى دانشگاه، تنها غذا نخوريد و با افرادى كه كنار شما نشستهاند باب گفتوگو را با سلام و احوالپرسى باز كنيد.
6- در اردوهاى علمى، تفريحى، فرهنگى و فعاليتهاى دسته جمعى دانشگاه، شركت كنيد. {J